actueel

Hoogleraar Mirjam Pijnappels: ‘Beter bewegen leidt tot minder vallen’

Mirjam Pijnappels pleit voor meer focus op bewegen

Valpreventie is een groot thema op dit moment. De ernst van het probleem rond vallen bij ouderen blijkt uit het grote aantal overledenen na een val, ziekenhuisopnamen, Spoedeisende hulpbehandelingen (SEH) en de hoge directe medische kosten. Valongevallen zijn de meest voorkomende oorzaak van letsel door een ongeval bij ouderen. 

‘Valpreventie en beweegstimulatie gaan niet per definitie samen'
Toch pleit Mirjam Pijnappels, hoogleraar mobiliteit veroudering, afdeling bewegingswetenschappen aan de VU, voor minder focus op vallen en meer op bewegen.‘Sommige ouderen die meer gaan bewegen, gaan daardoor juist meer vallen. Dat geldt vooral voor kwetsbare ouderen. Als je fysiek moeite hebt met bewegen, dan is je valrisico groter’. Het valrisico wordt bepaald door je loopvaardigheden. 

‘Ik denk dat er meer focus op bewegen moet komen te liggen’. 
Het streven is dat mensen langer gezond thuis kunnen blijven wonen. Om dat te bereiken is het nodig dat mensen actiever worden. ‘We worden ons steeds meer bewust wat de goede effecten zijn van beweging. Maar we moeten ons ertoe zetten om te bewegen. Van nature zijn mensen lui’. Te lang achtereen zitten is funest. ‘Als je langer dan een half uur zit worden je spieren niet meer geprikkeld om zich te blijven onderhouden. Bovendien wordt het bloed minder door je lichaam gepompt wat negatieve gevolgen heeft voor je stofwisseling. Dit verhoogt bijvoorbeeld de kans op diabetes, botontkalking en hartproblemen.’ De negatieve effecten van zitten zijn daarom groot, vooral bij ouderen.’ Zorgprofessionals hebben volgens Mirjam een taak om mensen bewust te maken dat meer bewegen goed is. 

Bron: Centraal Bureau voor de Statistiek

‘Beter bewegen leidt tot minder vallen’
Mirjam Pijnappels heeft het niet alleen over meer bewegen, maar noemt de kwaliteit van bewegen het belangrijkst. ‘Beter bewegen leidt tot minder vallen en langer behoud van zelfstandigheid’. Mirjam doet onderzoek naar de kwaliteit van bewegen en licht toe: ‘Elke stap is eigenlijk een val. Hoe stabieler je loopt, hoe beter je met obstakels op je pad kunt omgaan. Het gaat er dus niet alleen om hoevéél je beweegt, maar ook om de loopvaardigheid, dus hoe ‘lekker je beweegt’. 

Juiste volgorde in trainen van balans, kracht en fysieke activiteiten is belangrijk
Mirjam pleit voor het trainen van balans, fysieke kracht en fysieke activiteiten. ‘Dat moet je bij ouderen in de juiste volgorde doen. Je moet weten wat iemand kan, maar ook hoe iemand in het dagelijks leven beweegt om individueel trainingsplan te maken. Soms moet je eerst kracht oefenen, voordat mensen meer gaan wandelen. Voor kwetsbare ouderen is het goed om misschien eerst onder begeleiding te oefenen, zodat je weet waar de zwakke schakels liggen en daarmee kunt beginnen.’

Integrale aanpak valpreventie is doel beoogde Preventiecoalitie Amstelland 
In Amstelland zijn de gemeente Amstelveen, Zorg en Zekerheid en VWS bezig een preventiecoalitie op valpreventie te sluiten. Doel is om gezamenlijk voor een ketenaanpak op valpreventie te zorgen die ‘minder vallen’ oplevert en zorgt voor behoud van ‘een zo goed mogelijke kwaliteit van leven en een zo goed mogelijke gezondheid over langere tijd’ van de groep ouderen met een (verhoogd) risico op vallen. Monica van Papendrecht, programma adviseur bij Reos, denkt mee met de coalitie, haalt kennis op van pilots elders in het land en faciliteert en adviseert de ketenpartners. ‘Partners kunnen terecht bij Reos als ze een dergelijk initiatief willen uitrollen’, zegt Monica.

Tips voor preventiecoalitie Amstelland
Mirjam Pijnappels heeft nog wel een paar tips voor de Preventiecoalitie valpreventie in Amstelland. De eerste vraag is of je aan meer bewegen of minder vallen wilt werken. De focus mag wat mij betreft op ‘meer bewegen’ liggen. Je kunt wel denken aan letselpreventie. Met de hele keten kun je samen kijken bij welke groep het letselrisico het grootst is. De huisarts en praktijkondersteuner kunnen deze groep mensen selecteren. Dit zijn bijvoorbeeld ouderen met osteoporose of ouderen met een hoog medicatiegebruik. Ook de visus en problemen met de evenwichtsorganen zijn factoren die het valrisico verhogen.

‘Een multifactoriële aanpak is belangrijk, maar moet ook multifactorieel bewaakt worden’ 
Ketenpartners kunnen vervolgens gezamenlijk zorgen voor een aanpak die rekening houdt met deze factoren, een zogeheten multifactoriële aanpak. De hoogleraar benadrukt het belang van lang lopende, dus niet-tijdelijke initiatieven. ‘De gemeente kan hieraan financieel bijdragen’. ‘Een multifactoriële aanpak is belangrijk maar moet ook multifactorieel bewaakt worden. Om te monitoren wat mensen doen met de adviezen, om ze langer te trainen en medicatie te monitoren. Technologische middelen als de smartwatch en de smartphone kunnen mensen helpen om de mindset te krijgen die nodig is om beweging echt in te bouwen in hun dagelijkse patroon. Voor zorgverleners helpt het gebruik van deze middelen om beter te signaleren, te monitoren en te alarmeren’. 

Combineer sociaal event met bewustwording over bewegen 
Als goede voorbeelden geeft ze tips om ‘Meer Bewegen Voor Ouderen’ te combineren met een sociaal event, ambassadeurs in de wijk aan te stellen en ouderen zelf te betrekken. ‘Op de bridge club kan ook een interactie met bewustwording en activeren van bewegen worden georganiseerd. Bewegen moet leuk zijn en blijven’.

Beweegadviezen zijn gemakkelijk in te passen in dagelijks leven
Mirjam Pijnappels noemt een aantal beweegadviezen die zorgprofessionals aan ouderen kunnen geven om de kwaliteit van bewegen te verbeteren: 

  • Tandenpoetsen staand op één been

  • Vaker opstaan tijdens het TV kijken

  • Bij het uitruimen van de vaatwasser extra door de knieën gaan en weer omhoog komen

  • Steptraining doen of bij het traplopen twee treden tegelijk nemen

Deze oefeningen kunnen heel gemakkelijk ingepast kunnen worden in het dagelijks patroon.

Wat kan Reos voor u betekenen in uw zorg voor ouderen?
Wilt u weten wat Reos voor kan betekenen over bewegen voor ouderen? Vraag Monica van Papendrecht om meer informatie. 

Bekijk het programma Gezond en waardig ouder worden en zie wat Reos voor dienstverlening biedt bij ouderenzorg of neem contact op met Maaike van Weering: 071 566 18 18.

Top